رسانه، روشنگری، گمراهی

بدست KT

خبر و خبررسانی، هرچند از ارکان اساسی دموکراسی است اما اما و اگرهای خودش را هم دارد. یک رسانه وقتی رکن دموکراسی است که بتواند منصفانه، درست، دقیق و حرفه ای فقط اطلاع رسانی کند. به محض این که پایش را از این خط بیرون گذاشت، دیگر رسانه نیست و برای شبه رسانه هایی که پا را از این خط بیرون می گذارند، هم تعریف هست و هم جایگاه و هم این که می توان انتظار را بر اساس عملکرد آنها تعیین کرد. کما این که هیچ کس انتظار ندارد پلی بوی، تیتر مهم خبری داشته باشد. ولی از بی بی سی انتظار هست چون می گوید یک رسانه خبری حرفه ای است. اگر رسانه ای که می گوید حرفه ای است پا را از این خط بیرون گذاشت، این خود رسانه است که انتخاب کرده به گزینه دیگری غیر از خبررسانی حرفه ای برود و این تغییر جایگاه ناشی از بغض مخاطب نیست، عملکرد اختیاری رسانه است.

به نمونه های زیر دقت کنید:

فرانسه از ماه اوت حدود 200 سکونتگاه روماها را برچیده و حدود هزار نفر از ساکنان آنها را به رومانی و بلغارستان اخراج کرده است.

اجلاس سران اتحادیه اروپا روز پنجشنبه در بروکسل آغاز شد و مساله اخراج کولی های روما از فرانسه بر این اجلاس سایه افکنده است.

منبع: بی بی سی فارسی

سوال اصلی: آیا کسی در فارسی با واژه ی روما آشنایی دارد؟ ممکن است من در خارج از کشور زندگی کنم و تلویزیون مدام به اخراج روماها اشاره کند و من می فهمم روما یعنی چه، یا در محاوره با دوست و همسایه و همکار مطلع می شوم. ولی وقتی بخواهم خبر آن را بنویسم، مهم این است که بدانم آیا واژه ی روما را کسی می شناسد؟ اما واژه ی روما:

Romani people, an ethnic group with origins in South Asia or Eastern Europe who are widely dispersed with their largest concentrated populations in Europe, especially Central and Eastern Europe, with more recent diaspora populations in the Americas and, to a lesser extent, in North Africa and the Middle East.

Roma (Romani subgroup), a subgroup of the Romani people who live primarily in Central and Eastern Europe.

از این دسته از مردم، در ایران به عنوان کولی یاد می کنند که ترجمه مستقیم لفظ Gyspy است. واژه ی جیپسی یا همان کولی از ادبیات رسانه ای در اروپا حذف شده چون بارنژادپرستانه دارد و عنوان درستی نیست برای همین واژه ی روما جایگزین آن شده است. اما همان جیپسی هم مجموعه ای از مردم را در برمی گیرد:

Gypsy may refer to:

Romani people

Lom people, in East Anatolia and Armenia

Lyuli, in Central Asia

Dom people, in South-West Asia

Irish Travellers, also known as Pavee, mostly in Ireland, Great Britain, and the United States

Sea Gypsies, a number of different peoples of Southeast Asia

Yeniche (people), mostly in Germany, Austria, Switzerland, France, and Belgium

Banjara

Gypsy (term), a generic term that usually refers to Romani people but may also encompass other nomadic groups, including those listed above

برای تعریف و معرفی یک واژه که در فارسی معادل مناسبی برای آن نداریم، باید معادل نژادپرستانه را کنار گذاشت و با تعریف واژه ی جدید، یا همان را جا انداخت و یا به گروهی از مشاوران به نتیجه رسید که کدام واژه مناسب استفاده است. استفاده از هر دوی این ها نه به خواننده چیزی می رساند که بیشتر او را گمراه می کند. یک رسانه باید دقیق، شفاف و صریح عمل کند. خواننده برای یافتن معما و مزخرف، انتخاب های زیادی دارد ولی وقتی به سراغ رسانه می آید، نباید با گیجی بیشتر روبرو شود که باید چیزی بر اطلاعات او افزوده شود.

و این یکی از خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا:

پليس راهور نيروي انتظامي در مورد حادثه صبح امروز اعلام كرد كه در ساعت 3:55 بامداد چهارشنبه 24 شهريور ماه يك دستگاه اتوبوس مسافربري بنز 457 به شماره انتظامي 221 ع 56 ايران 11 مدل 87 متعلق به شركت مسافربري عدل تعاوني هفت ايلام كه به سمت تهران در حال حركت بوده در اثر خستگي و خواب آلودگي راننده دچار واژگوني شده و پس از برخورد با گاردريل در آزاد راه ساوه به تهران از بالاي پل به ارتفاع هفت متر به پايين سقوط كرد كه در اين حادثه دلخراش 24 نفر از هموطنان ما در جان سپردند و چهار نفر ديگر در مسير انتقال به بيمارستان جان خود را از دست دادند و 12 تن از مسافران اين اتوبوس مجروح شدند.

در چنین خبری که نخستین واکنش خواننده به آن، غلیان احساسات است، باید از دیگر خبرها بیشتر توجه و دقت کرد که در آن قصور و کوتاهی روی ندهد و درست و تمیز، تنظیم شود. مشکل خبر بالا، نادرست بودن نیست، تنظیم نادرست است. یک فرضیه که در جمهوری اسلامی خیلی رایج است را به عنوان یک فکت، واقعیت و حقیقت جا زده است. درست است که همه دنبال مقصر می گردند تا تقصیر ها را به گردن او بیاندازند و حتی اگر پلیس راه بگوید مقصر راننده بوده، این خبرنگار یا دبیر یا هرکسی دیگری در رسانه است که باید در تنظیم خبر دقت کند.

هرچند می تواند دلیل این تصادف خواب آلودگی راننده باشد، اما چند مقام دیگر در جریان این تصادف از کار برکنار شده اند. پس، تقصیر داشته اند. در چنین خبری باید از آوردن مقصر جلوگیری کرد و اگر هم مشخص است تقصیرها از کجاست، همه را باید در کنار هم و بدون برجسته کردن یکی کنار هم آورد. اگر پلیس راه می گوید تیم تحقیق فرستاده تا مقصر را شناسایی کند، پس باید منتظر نتایج ماند. اگر فرمانده پلیس هم گفت که تقصیر راننده بوده، باید از رییس پلیس خبرنگار بپرسد که پس چرا دو مقام پلیس دیگر معلق شده اند؟ خطای آنها چه بوده؟ اگر هم رییس پلیس طفره رفت، باید به یک کارشناس مستقل رجوع کرد تا احتمالات را بدون هیچگونه پیش داوری، فرض و معرفی کند. این گونه خبرنوشتن و خبررسانی، از مصادیق پایه ای برای نفرت پروری و Hate speech است.

به این خبر از بی بی سی توجه کنید:

وزیر خارجه آلمان نیز گفت که این همه پرسی برای عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا حیاتی بود. آقای وسترویل در بیانیه ای از طرح شدن موضوع «توازن قوا در حاکمیت» در جامعه ترکیه است بسیار استقبال کرد.

اسامی خاص، نه تغییر می کنند و نه ترجمه می شوند. ساده ترین کار، جست و جو در رسانه های محلی رادیویی و تلویزیونی همان ناحیه است تا مشخص شود یک اسم خاص چگونه تلفظ می شود و نه این که چگونه خوانده می شود.  نمی توان آیت الله پدیده را Ayatollah Wonder   ترجمه کرد و یا Ayatollah Padideh نوشت و آن را آیت الله پدایده خواند. زمانی هم بود که واحد مرکزی خبر، ناگهان شروع کرد به اعلام رییس جمهوری آذربایجان به نام، «الهام علیزاده» و همه می پرسیدند پس کی انتخابات در جمهوری آذربایجان برگزار شد و کی رییس جمهوری عوض شد؟

بعد کاشف به عمل آمد که یک موجود خوشمزه کشف کرده که علی اف به معنای علی زاده یا فرزند علی است و آن را به فارسی برگردانده است. و از آن جایی که از آن موجود خوشمزه به بالا سوادی وجود نداشته، این واژه اشتباه و نادرست مدتی در اخبار به کار می رفت و بعد شکر خدا حذف شد.

در ویدئوی کوتاه بالا از اشپیگل، چند بار به عنوان درست وزیر خارجه فعلی آلمان و رییس حزب FDP  یا لیبرال آلمان اشاره می شود: گیدو وسته وله.

نمونه های یاد شده، برای مسائل اطلاع رسانی رسانه ای بود. به سراغ دیگر شبه رسانه ها مانند مهر و فارس و ایرنا و روزآنلاین و این ها نرفتیم چون رسانه نیستند. در یک مبحث دیگر، اقسام رسانه را بیشتر بررسی خواهیم کرد.

HU011103

Guy Fawkes Day, 1805 The original text with this print reads as follows: Annually, on the 5th day of November, there is a very general custom for the rabble to burn an effigy Guy Fawkes. To personate this miscreant, an old dress is taken and stuffed with straw, rags, etc., with a barber's block for a head, a bundle of matches stuck in his bosom, and a dark lantern fastened to his gloves; thus equipped and placed on a chair between 2 poles, he is carried about the village by troops of boys, vociferating Pray Remember the fifth of November, Gunpowder, Treason and Plot, etc. This noisy procession parades the streets, begging money to enable them to purchase crackers, squibs, and other fireworks, which at night are played off, after erecting a gibbet on which the figure is hung, and kindling a large bonfire to consume the ancient incendiary.